به نقل از نشریه لور

      در ادامه ی روند معرفی شعرا، بزرگان و ادبای لرستانی بر آن شدیم به معرفی چهره هایی از لرستان که در شکل دهی و گسترش آیین «یارسان» اصلی ترین نقش را بر عهده داشته اند بپردازیم. اصلی ترین منابع برای این سلسله مقالات کتب ارزنده ی «دکتر صدیق صفی زاده بورکه ئی» و همچنین نوشته های استاد ارجمند حمید ایزدپناه است. منابع دیگری نیز در باب آیین «یارسان» توسط بزرگان این مکتب نگاشته شده است، اما به دلیل اینکه بیشتر به آداب مذهبی و آیینی یارسان پرداخته اند، از آنها صرفنظر نموده ایم چراکه همان گونه که گفته آمد در این مقال تنها غرض معرفی بزرگان لرستانی این آیین و تا حدودی بررسی جنبه های فرهنگی این آیین از قبیل موسیقی، گاهشماری و ... است.

           یارسان آیینی کاملاً است ایرانی، که می تواند به عنوان گنجینه ای غنی و بکر از دانش های مردمشناسی، ادبیات، موسیقی و عرفان محلی ساکنان غرب ایران مورد توجه پژوهشگران قرار گیرد.در این مقالات قصد نداریم در ارتباط با یارسان به مباحثی تکراری و کلیشه ای چون حلول، تناسخ، اصول و عقاید، حقانیت یا عدم حقانیت و مباحثی از این دست بپردازیم چرا که بنا به شرع مقدس اسلام اعتقاد به حلول و تناسخ باطل و مردود است. امروزه برخلاف تبلیغات موجود اکثر پیروان یارسان (علی الخصوص یارسان لرستان) از عقاید غالی و تندروانه مبرا هستند، و اکثراً خود را مسلمان، شیعه و اهل قرآن می دانند همچنین واجبات و محرمات دین اسلام را مراعات می نمایند و از روی عشق و ارادت و در حد اعتدال به مولی الموحدین عشق می ورزند.

متن کامل در لور

زوه گُـــشن ده عـاشـقـی اول خـــــــدا وه یا علی

کـه گـُت تو جانشیـنِمی ده ری زمــــــی خدا علی

ازل نــوی، غـــزل نوی، فــرشتـه چــی بــِـلَل نوی

وِرَز یـــِنو وه تِـه خـــــــدا نـشـس دِه کـبـریـا عــلی

دَسِش گِرت خدا دِه دَس، دِه جوم عشق مَس مَس

    دَمِ خــــــــدا گِـرت نـفـس وه عـشق لافـتـی عـلی ...

شـرف علی، هــــدف عـلی بَـزه بَـزه وه دف عـلی

و هــــو قـــسم که دُرئـشم کشیمه هو هنا علی

شعر از عابد میرزائیان چگنی

استاد رضا حسنوند (شوريده لرستاني):

در ادبيات موسيقي لري رازناكي هاي منحصر به فردي وجود دارد  كه در ديگر فرهنگ ها كمتر ديده ميشود .من جمله ؛هرگاه خواننده در فحواي ساخته خود اميدي را در فراسوي كلام مي بيند با خود زمزمه مي كند كه : تنگِمه نِيل بميرم   tangema   neil   bamirem« به تنگ آمده ام نگذار بميرم» و هرگاه كه در فراسوي ساخته خود اميدي ملاحظه نمي كند مي گويد :« تنگمه بيل بميرم  tangema   beil   bamirem » « به تنگ آمده ام بگذار بميرم» و يا هرگاه لر زبانان اندوهگين مي شوند به زبان لكي«  هوره »را سر ميدهند و آنگاه كه لك زبانان شاد مي شوند به زبان لري جاودان سرود « سيت بيارم » را مي آغازند، و اين هارموني نشان مي دهد كه سازندگان اصوات و الحان به عمق و كنه مسايل وارد بوده اند و زبان و مقوميت را ملاك نمي دانسته اند. اما بررسي كلام در حوزه ادبيات خود جاي حرفهاي بسياري دارد. زيرا شنيدن ابيات يا اشعار يا عباراتي كه از روي بي اطلاعي  محض براي ساخته هاي لري  انتخاب مي شود ،قوت موسيقي را نه تنها پايين مي آورد بلكه روح را نيز مي آزارد.

مطلب کامل را در وبلاگ آقای رضا حسنوند بخوانید:

http://shaeranelakzaban.blogfa.com/post-82.aspx

• استاد به رسانه ها اشاره فرمودید، ابزارها و رسانه هایی چون صداوسیما، وزارت فرهنگ و ارشاد، آموزش و پرورش در این میان(معرفی شاعران لرستان) چه نقشی می توانند به عهده داشته باشند:

صددرصد مؤثرند، به عنوان مثال در ارتباط با نقش آموزش و پرورش در معرفی بزرگان ادبیات لرستان، کاری که بنده سال ها پیش، چه زمانی که در دبیرستان ها و چه زمانی که در دانشگاه ها تدریس می کردم تا به امروز انجام داده ام، این بوده است که هنگام تدریس مفاهیم عروضی مثال هایی از شاعران لرستان آورده ام. مثال هایی از شاعرانی مثل ملامنوچهر، میرنوروز، یا از سیدیعقوب ماهیدشتی-که معتقدم لر بوده اند- اسداله امیرپور امرائی همراه با شناسنامه ی مختصری از این بزرگان ارائه می کردم. این گونه اقدامات را به دبیران و اساتید دانشگاه ها نیز توصیه می کنم باور کنید حافظ، سعدی و مولوی با تمام عظمت شان برای دانش آموزان و دانشجویان ما تکراری شده اند؛ به اعتقاد بنده اشعاری در حوزه ی ادبیات لرستان وجود دارد که نمونه و همتایی برای آنها حتی در آثار شاعران طراز اول مملکتی وجود ندارد. به عنوان مثال مرحوم اسداله امیرپور منظومه ای با گویش لری خرم آبادی دارند با این مطلع :

      یه شؤ سرشؤ دیم که دلم هم ده هواته      هرچـــن کـه ای دل ده زمــــی حـــرده جـفاته

      شؤیا وه سرم رَت که وه سر نؤره یهودی       کــسئ نئ که بپرسه ده مه ائ کر، چه بلاته

شما تصور بفرمایید وزن عروضی این شعر به زیبایی هر چه تمام تر در چهارچوب عروضی مربوطه قرار گرفته است. یا اشعاری از دیگر شعرای لرستان وجود دارد که در حد شعرای درجه ی اول این مملکت هستند. در کل باید به طور منسجم و کلاسیک فعالیت هایی از این دست سازمان داده شود تا موجب آشتی و آشنایی نسل جوان با فرهنگ، ادبیات و شعرای سرزمین شان گردد.

متن کامل گفتگو در نشریه لور

یا رب هَنی إه طؤر مِه وَه خَـــم گرفتارَه کسئ

یا إه دیار زنــه ایی، إه جــور مِه خـــوارَه کسئ

هَر مِه بئزار إه زنه ایی، بئچاره آم ؤ دِرمَنه

یا هَــنی هم إه جــــور مِـه إه طالَه بئزاره کسئ

باید بـسزی چوی چُمت، بو وه زخال ؤ دَنگ نَکی

اَگر خریو ؤ بئ کس ؤ قَوهجشِر و ژارَه کسئ  ... [1]

         خبر یافتیم متأسفانه در اثر ریزش برج 7 طبقه ای متعلق به از ما بهتران، 20 تن از هم استانیهای مان مظلومانه زیر خراوارها خاک جان باختند، این حادثه ی تلخ و جانکاه را به تمام مردم لرستان، به ویژه مردم شریف و نجیب کوهدشت تسلیت عرض می نمائیم، و امیدواریم مسببین این حادثه ی تلخ بدون اغماض، جوابگوی خانواده های داغ دیده و عزادار این عزیزان باشند.

        از مسئولان استان (استاندار، نمایندگان، دادگستری، صداوسیما، نشریات و .... ) تقاضا داریم نسبت به این حادثه ی تلخ بی تفاوت نباشند و به خاطر خدا و حقی که از مردم این دیار بر گردنشان است ماجرا را پی گیری نمایند.

بئا بادِ پریشو خاطر ؤ دل تنگ، تو دل تنگ ؤ مِه هم دل تنگ

مِه انوبار ائواره ئا دلالسون شهر سنگ

تو شَکت گذر دو شهر که ژاری دِش مُحونه بئتِ بدآهنگ ....

هَنی هَم لُرسو دل تنگ، هَنی هَم دئلرو غَمبار

خَوَر بئ باد، نئایَه میرنؤروز .... دِیه نارَه طاقتِ دیدار [2]

[1]: شعر از استاد عزیز بیرانوند

[2]: شعر از استاد ایرج رحمان پور

 خبرهای بیشتر را در سیمره بخوانید

مسئول انجمن ادبی الشتر در گفتگو با لور:

برگزاری همایش منطقه ای زبان و ادبیات لکی در لرستان 

به نقل از نشریه لور

تعریف و چگونگی شکل گیری اسطوره

            «اسطوره» را معرب واژه ی «هیستوریا»  historaبه معنای داستان، آگاهی و نیز جستجو، دانسته اند. همچنین در زبان های اروپایی می توان واژگان story و mytus را که هر دو به معنای داستان هستند از بقایای این مفهوم دانست.

            در فهم عامه و برخی فرهنگ ها، اسطوره معنی «آنچه خیالی و غیر واقعی است و جنبه ی محض افسانه ای محض دارد» یافته است؛ اما اسطوره را باید داستان و سرگذشتی مینوی (آسمانی،روحانی و ماوراءطبیعی) دانست که معمولاً اصل آن معلوم نیست وشرح عمل، عقیده، نهاد یا پدیده ای طبیعی است که به صورت فراسویی دست کم بخشی از آن از سنت ها و روایت ها گرفته شده و با آیین ها و عقاید دینی پیوندی ناگسستنی دارد. (آموزگار،1381 )

            هر اسطوره را چهار بخش است: باورها، آیین ها، مکان های مقدس و پیروان. اسطوره اصطلاحی است کلی و در برگیرنده ی باورهای مقدس انسان در مرحله ی خاصی از تطورات اجتماعی که در عصر جوامع به اصطلاح ابتدائی شکل می گیرد و باورداشت مقدس همگان می گردد. (بهار، 1381)

            حوادثی که در اسطوره نقل می گردد همچون داستان واقعی تلقی می گردد زیرا به واقعیت ها برگشته داده می شود و همیشه منطقی را دنبال می کند. اسطوره گاهی به ظاهر حوادث تاریخی را دنبال می کند اما آنچه در این روایت ها مهم است صحت تاریخی آنها نیست بلکه مفهومی است که شرح این داستان ها برای معتقدان آنها دربر دارد. (همان، ص 4 )

حضور اسطوره در فرهنگ لرستان

 بیان اسطوره

            از دیرباز در لرستان مرسوم بوده است که بزرگان و به ویژه معمرین هنگام خداحافظی و وداع با عزیزانشان جمله دعایی « کِرّ داؤِد وِه دؤرت» را عنوان می کردند.

            در لرستان جملات دیگری نیز از این دست وجود دارد؛ یکی دیگر از سوگندان رایج در بین قُدما (بویژه مناطق تحت نفوذ عقاید اهل حق) «یا دیر وَخت داؤِد» Ya děr vakht e dowed می باشد. و همچنین «یا دیون داؤد» Ya divon e dowe  «یا صؤ صالؤ»Ya Sô Salô . همچنین مراسم عروسی نیز در لرستان «داؤَد Dowad » گفته می شود.

در اين دوره از مسابقات ‪ ۲۵۰ورزشكار زن و مرد از ‪۱۵ استان كشور شركت داشتند. و در پایان نتایجی بدین شرح به دست آمد:

 در مسابقه كشتي پهلواني محسن روزبهاني از همدان، محمد بازوند از لرستان و حيدر غلامي از كرمانشاه مقام اول تا سوم اين رقابت را كسب كردند.

همچنين در مسابقه قيقاچ نيز در بخش مردان شاهمرادي مرادي و يدالله ملكشاهي هر دو از لرستان و عباس محمدي از ايلام و در بخش بانوان شهلا پورنعيمي ازآذربايجان شرقي، مريم سرتيپ‌نيا از لرستان و صفورا سليماني از چهارمحال و بختياري اول تا سوم شدند.

در رشته دال‌پلان نيز تيم‌هاي استان‌هاي فارس، ايلام وكرمانشاه در بخش مردان و تيم‌هاي استان‌هاي قم، ايلام و لرستان در بخش بانوان رتبه‌هاي اول تا سوم را بدست آوردند.

ضرباهنگ سم اسبان، پژواك حماسي، شكوه و صلابت مردمان ديار دلفان است و اين حماسه باشكوه، با طنين طبل و نواي سرنا، "قيقاچ" را به تجلي مي‌نشيند.

در هنگامه قيقاچ آدمي تصور مي‌كند كه تمام گستره زمينه لگدكوب تكسواران چابكي از مردان ستره‌پوش و زنان كلنجه به‌تن است كه با تاخت‌هاي خويش، انسان را به تاريخ و فرهنگ و خاطره نيكان درمي‌آميزد.

قيقاچ سنتي است با پيشينه كهن كه ريشه در فرهنگ مردم ديار مفرغ و بلوط دارد، اين هنر از نياكاني به جاي مانده كه با آن زيسته‌اند و در سايه آن همواره از مرز و بوم خويش حراست كرده‌اند.

اين ورزش تركيبي ازسواركاري وتيراندازي است كه چابك سواران سوار بر اسب و تفنگ در دست هنگام تاخت بر آماج‌هاي موردنظر شليك مي‌كنند و مهارت‌هاي خود را در اين دو هنر رزمي به نمايش مي‌گذارند.

ايرانيان از زمان ورود به صحنه تاريخ، اسب را به عنوان ياري وفادار، هوشمند و چالاك، زيبا و سرافراز گرامي داشته و در هنر، ادب و عقايد خود جاودان ساخته و در مورد آن افسانه‌ها آورده و چكامه‌ها سروده‌اند.

اسب‌هاي مدفون و ساز وبرگ‌هاي مفرغي شان كه در تپه باباجان دلفان به دست آمده نشان از حضور تاريخي اسب در لرستان و به دست آمدن اشياي ناياب از جمله "دهنه، لگام و ساز و برگ‌هاي سر و سينه اسب" است كه مبين قدمت ديرينه جنگ آوري و سواركاري در لرستان است.

به گفته يكي از پژوهشگران، قيقاچ هنري ملي و مذهبي است كه از پيشينه تاريخي و ماهيت ديني و آييني برخوردار است.

"همت نوري" مي‌گويد: اين سنت علاوه بر جايگاه تاريخي، مورد توجه اسلام قرار گرفته است.

وي اظهار داشت: اين آيين هرساله به خاطر حفظ آن چشم نواز كساني است كه با آيين اين مرز و بوم در آميخته است.

به مناسبت سوم خرداد، سالروز آزادسازي خرمشهر، سومين دوره مسابقات و جشنواره بومي و محلي قهرماني روستاييان و عشاير كشور، روز پنجشنبه در نورآباد لرستان برگزار مي‌شود.

اين مسابقات در سه‌رشته قيقاچ (تيراندازي روي اسب)، دال پلان (پرتاب سنگ) وكشتي محلي وبا حضور ‪ ۱۵استان كشور برگزار خواهد شد.  

برگرفته از: http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-155/8703015590112132.htm

این همایش پس از دو سال انتظار علاقه مندان به ادبیات بومی لرستان در محل سینا استقلال خرم آباد در دو بخش شعر و مقاله نویسی برگزار شد، که در نهایت با معرفی برگزیدگان جلسه به کار خود خاتمه داد.

در این مراسم علاوه بر مسئولین حوزه ی هنری ارشاد لرستان [برگزار کننده ی همایش]، چهره هایی از فرهنگ و ادب لرستان نیز حضور داشتند افرادی چون: سیدحمید جهان بخت، علی مردان عسگری عالم، عزیز بیرانوند، حشمت اله خالقی هرسینی، دکتر مسعود سپه وندی، عابد میزاییان چگنی و ... نیز حضور داشتند.

از نکات مثبت این همایش حضور به نسبت چشمگیر جوانان مستعد بود که می تواند نویدبخش آینده ای روشن برای زبان و ادبیات بومی لرستان باشد.

طراحی دکور و بویژه بـنر همایش هیچ مناسبتی با ادبیات بومی لرستان نداشت[البته بجز ماشته ای که به عنوان رو میزی از آن استفاده شد]؛ ابیاتی بی ارتباط با موضوع از خواجه حافظ شیرازی روی بـنر خودنمایی می کرد، ابیاتی چون :

اگر آن ترک شرازی بدست آرد دل ما را                به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارار را

جا دارد برای برگزاری همایش های بعدی نیز این نکته نیزدر نظر گرفته شود. لااقل تندیس و نشان این گونه جشنواره ها نمادی از فرهنگ و تمدن لرستان باشد، و دیگر این که ای کاش در این جشنواره از استاد "عزیز بیرانوند" به عنوان پیش کسوت شعر بومی لرستان نیز جداگانه تقدیری به عمل می آمد.

از نکات قابل توجه در این همایش این بود که از میان برگزیدگان بخش مقاله از سه اثر برتر، دو اثر متعلق به اعضای هیأت تحریریه ی  نشریه لور بود.

 برگزیدگان همایش عبارت بودند از:

 در بخش شعر : آقایان رضا حسنوند (شوریده لرستانی)، حشمت اله خالقی هرسینی و مرتضی ذاکر

در بخش مقاله نویسی: آقایان هرمز زندی با مقاله ی «ظرفیت های ساختار نحوی و دستوری زبان لری»، عیسی قائدرحمت و ابراهیم خدایی با مقاله ی «بازتعریف لُـر» و مهدی ویس کرمی با مقاله ی «اسطوره در فرهنگ لرستان»

همچنين در اين همايش از علی مردان عسگری عالم به عنوان نويسنده و پژوهشگر نمونه در ادبيات بومي تقدير شد.

از حواشی جالب این همایش هم می توان به دیدار صمیمانه ی وبلاگ نویسان لرستانی اشاره کرد:

 از راست:علیرضا کرمی،عبدالرضا شهبازی،رضا جایدری،احدرستگارفرد، مهدی باباعباسی،ابراهیم خدایی

روز معلم را به مقام شامخ تمام معلیمن و زحمت کشان عرصه ی تعلیم و تربیت، خصوصاً به همکاران و دست اندرکاران آموزش و پرورش لرستان تبریک و تهنیت عرض می نمائیم.