«ششله» هم رت!
سالها قبل که خبری از آقای «هواشناسی» و آن گزارشهای پراحساسش باشد، گذشتگان ما هواشناسی و گآهشماری خاص خود را داشتند. گاهشماری بومی لرستان از جمله مواردی است که جای کار زیادی دارد. «ششله» به شش روز آخر چله بزرگ و شش روز آغازین چله کوچک گفته میشود یعنی از 5 تا 15 بهمن. در این 12 روز زمستان هر چه سرما، برف و باران در چنته دارد رو می کند و بعد از آن است که به اصطلاح لرها 45 میشکند و هوا رو به گرمتر شدن مینهد.
در ادبیات فولکلور لرستان با پایان چلهی کوچک و اعلام خبر مرگ همیل و ممیل در آخرین روز آن، که به قصد آوردن هیزم برای مادر پیرشان «دایا»به کوه میروند و از فرط سرما میمیرند. دایا از داغ پسرانش با برداشتن چوب نیم سوز (چؤمت) به قصد آتش زدن دنیا بیرون میرود:
همیلم رت ؤ ممیلم رت دل وه کو بکم خش / چؤمتئ وردارم ده عالم بزنم تش
چگونگی وضع آب و هوای همهی سال، به نقطهی فرود آمدن چؤمت (در خشکی یا آب) وابسته است. یعنی اگر این روز بدون بارش باشد خشکسالی و اگر بارندگی وجود داشته باشد سالی پر بارش در پی خواهد بود.
چارچار نیز بنا به روایتی شامل چهار روز آخر چلهی بزرگ و چهار روز اول چلهی کوچک است.
بله امروز «ششله» هم رت
شؤ گریتم شل و شکت / ده محال خوم غریوم ... سرمه یخ کرده تژگا / ورئ تا تژگام بلیز با / وا باد دامون بازی ... دردیام سخت و سنگینن / آز رته نئ ده پایام .... ده بُن انویا مردم نشسه روسمئ دل تنگ / ورئ تا رخش دربیایه ده کمین نابراری