در ادامه ی روند معرفی شعرا، بزرگان و ادبای لرستانی بر آن شدیم به معرفی چهره هایی از لرستان که در شکل دهی و گسترش آیین «یارسان» اصلی ترین نقش را بر عهده داشته اند بپردازیم. اصلی ترین منابع برای این سلسله مقالات کتب ارزنده ی «دکتر صدیق صفی زاده بورکه ئی» و همچنین نوشته های استاد ارجمند حمید ایزدپناه است. منابع دیگری نیز در باب آیین «یارسان» توسط بزرگان این مکتب نگاشته شده است، اما به دلیل اینکه بیشتر به آداب مذهبی و آیینی یارسان پرداخته اند، از آنها صرفنظر نموده ایم چراکه همان گونه که گفته آمد در این مقال تنها غرض معرفی بزرگان لرستانی این آیین و تا حدودی بررسی جنبه های فرهنگی این آیین از قبیل موسیقی، گاهشماری و ... است

           یارسان آیینی کاملاً است ایرانی، که می تواند به عنوان گنجینه ای غنی و بکر از دانش های مردمشناسی، ادبیات، موسیقی و عرفان محلی ساکنان غرب ایران مورد توجه پژوهشگران قرار گیرد.در این مقالات قصد نداریم در ارتباط با یارسان به مباحثی تکراری و کلیشه ای چون حلول، تناسخ، اصول و عقاید، حقانیت یا عدم حقانیت و مباحثی از این دست بپردازیم چرا که بنا به شرع مقدس اسلام اعتقاد به حلول و تناسخ باطل و مردود است. امروزه برخلاف تبلیغات موجود اکثر پیروان یارسان (علی الخصوص یارسان لرستان) از عقاید غالی و تندروانه مبرا هستند، و اکثراً خود را مسلمان، شیعه و اهل قرآن می دانند همچنین واجبات و محرمات دین اسلام را مراعات می نمایند و از روی عشق و ارادت و در حد اعتدال به مولی الموحدین عشق می ورزند.

          لکن برای آشنایی مختصر با این آیین به اختصار برخی از ارکان و اعتقادات این آیین را بر می شماریم.یارسان ترکیبی از دو واژه ی «یار» و «سان» است که اولی به معنای دوست، مهر، محبت، معشوق است و دومی به معنای شاه و سلطان.و در اصطلاح به مرام و مسلک مردمانی گفته می شود که در غرب ایران و در استان های لرستان، کردستان، کرمانشاه و ایلام می زیند. بنا بر متون کهن یارسان، اساس این آیین برگرفته از چهار چیز است:

«یاری چؤار چـِشتن باورئ وَه جا             پاکی و راستی، نیستی و ردا»

           یعنی : آیین یارسان بجا آوردن چهار چیز است که باید آنها را به جا آورد: پاکی، راستی، نیستی و رَدا. که مراد از پاکی: نظافت و طهارت ظاهری و باطنی جسم و روح، راستی: بجا آوردن فرمان خدا و یا همان صراط مستقیم، نیستی: نیست کردن هوا و هوس و حرص و آز است، و رَدا که امتیاز و خصیصه ی اصلی یارسان است به معنای بخشش، یاری و کمک به دیگران است.

        عارفانی درویش مسلک چون بابالُره لرستانی، بابانجوم لرستانی،باباحاتم لرستانی و بابارجب لرستانی به سرکردگی بهلول ماهی (عمرو بن لهب از قوم کرد) این آیین را در قرن دوم هجری شکل دادند. سپس با ظهور شاه خوشین لرستانی و سایر یاران لُرستانیش همچون فاطمه لره، باباطاهر، بابابزرگ لرستانی، بابافقیه لرستانی، باباحسین لرستانی، ریحان خانم لرستانی، خاتون  می زرد، کاکه ردای لرستانی و ... این آیین در لرستان به نضج و پختگی رسید و به سراسر غرب ایران از جمله کرمانشاه و کردستان صادر شد. نامبردگان شاعرانی هنرمند بودند که اشعار آیینی خود را به زبان گورانی کهن که زبان رسمی یارسان بوده است، سروده اند. بنا به اعتقاد دکتر صدیق صفی زاده زبان گورانی مَلغمه ای از زبان های کردی، لری و لکی است.

        می توان گفت مرکز آیین یارسان تا قرن هفتم و قبل از ظهور سلطان اسحق در لرستان بوده است که سپس به نواحی غربی کرمانشاه منتقل شده است و امروزه این طوایف را بیشتر در استان کرمانشاه [شهرهای اسلام آباد غرب، صحنه، کنگاور، هرسین و .... ]می بینیم، اما در حال حاضر در منطقه ی لرستان طوایف لک زبان اهل حق در نورآباد دلفان، کوهدشت و ... می زیند. اما با توجه به برخی از شواهد [مانند اعتقادات باقیمانده و تعدد مقابر بزرگان اهل حق] می توان گفت در گذشته ای نه چندان دور مناطق بسیار بیشتری از لرستان تحت نفوذ این فرقه بوده است.